Etymologie…

1

Heb jij dat nooit dat ineens een woord door je hoofd spookt, en dat je jezelf afvraagt hoe dit woord ooit is geboren? Misschien heeft het te maken met het feit dat ik graag experimenteer met taal, misschien heeft het te maken met mijn gestoorde persoonlijkheid. Wat er ook van zij, ik zit ermee.

Zo’n woord, waarmee ik vanmorgen wakker werd, is ‘stoelgang’. Waarom dit ineens in mijn hersenpan binnenwaaide, ik kan er niet op antwoorden. Misschien had mijn lieve dame onbewust een wind gelaten en was ik daarvan wakker gekomen, misschien wat het ikzelf wel. Dat laatste zou me verwonderen, maar soit.

Tijdens mijn ontbijt ben ik op het woord blijven kauwen. Natuurlijk weet ik wat de term betekent, maar de etymologie interesseerde me wel. Een ‘stoel’ is me welbekend. Ik zit daar namelijk dagelijks wel eens op. Aan tafel, op kantoor, in de tuin. Een ‘gang’ ken ik ook wel, in meerdere betekenissen. Ook in ons dialect. Iemand die raar loopt heeft ‘een rare gang’. Iemand met diarree heeft ‘afgang’. Bijvoorbeeld.

Ik sloeg de laptop open, en ging te rade bij mijn goede vriend encyclo.nl. Die weet vaker waar de klepel hangt, en ik tikte het woord ‘stoelgang’ in. De eerste uitleg was, vond ik, wat aan de simpele kant.

“het regelmatig lozen van poep”

Klinkt heel technisch, precies alsof het een proces is waarbij je aan die klep onderaan de rug trekt om de hele drek in één keer te lozen. Weinig romantisch ook. Eigenlijk was ik zeer ontgoocheld in de tiep die deze definitie heeft neergekrabbeld. Niet dat men deze mens daarom tot de guillotine zou  veroordelen, maar een eremerk zou ik hem (of haar) niet geven voor deze intellectuele inspanning.

“ontlasting, het verwijderen van fecaliën uit de darmen”

Niet veel beter dan de eerste definitie, hoewel men al iets meer te weten komt. De fecaliën komen dus uit de darmen, wat bijvoorbeeld de jongeren al een heel stukje wijzer maakt. De jeugd koopt alles in de supermarkt tegenwoordig, en weet niet meer dat stront uit de darmen komt…

“De stoelgang varieert van persoon tot persoon. Het `normale` aantal keren ontlasting (= defecatie) loopt uiteen van 3 x per dag tot 3 x per week.
Van een verstoorde stoelgang wordt gesproken als de ontlastingsfrequentie verandert en men daar last van heeft.”

Die uitleg mag er ook wezen, hoewel het nog niets verklaart over het woord ‘stoelgang’ zelf. Driemaal per dag vind ik wat veel, hoewel ik toch wel gemiddeld twee maal per dag een bruine trui brei. Ik ken een oudere dame die zich maar één keer per week ontlast, en zij vindt dit niet bepaald leuk. Liefst zou ze meer gaan, maar ik kan haar daarbij niet helpen.

“het naar de WC gaan”

Tja, ‘naar de koer gaan’ is ‘het naar de WC gaan’. Eigenlijk is dit een zeer eenvoudige uitleg, maar de meest duidelijke. Vroeger, in de tijd van mijn grootouders, hadden de mensen nog geen toilet binnen. Ze konden zich ook niet voorstellen dat zulks ooit zou bestaan, want een toilet stinkt toch? Vaak was het gestoelte niet meer dan een gat in een plank, bedekt met een houten of (later) een plastieken deksel. Het rook daar ook bijzonder onfris, omdat nog geen syfons bestonden en de reuk niet kon afgesneden worden. Meestal was er geen verluchting in dit kamertje, behalve een uitgezaagd hartje in de deur. Door dit gaatje kon iedereen kijken of niemand op de pot zat, hoewel ik het beleefder vind eens kort te kloppen. Zo’n deur kon ook nooit afgesloten worden, zodat het vaak gebeurde dat iemand de deur open trok en je zag zitten met de broek op de enkels. ‘Onbeleefd’? Misschien, maar je moet rekenen dat gezinnen vroeger zeer uitgebreid waren, en soms meer dan tien mensen tegelijk door het huis liepen. Er moest ook constant gewerkt worden, of je was een luiaard. Kloppen op de deur was tijdverlies.

“het proces van zich op gezette tijden ontlasten van fecaliën. •medische term voor de menselijke uitwerpselen zelf.”

Flauwe uitleg, eigenlijk. Weinig getuigend van fantasie. Maar hier leren we wel dat ‘stoelgang’ een dubbele betekenis heeft. Enerzijds de handeling zelf, anderzijds de productie.

“defecatie”

Duidelijk een uitdrukking voor wie het woord ‘stront’ niet in de mond durft of mag nemen.

“samenstelling van stoel ‘draagbare emmer vir gebruik as toilet’ en gang ‘handeling van te gaan”

Herhaling van de uitdrukking van twee stappen terug, maar ietsje deftiger neergeschreven.

“al ten stoele gaen”

Dit was de mooiste uitdrukking die ik vond. “Schat, ik zal je even alleen laten, gezien ik al ten stoele wil gaen”

(trouwens, ook gezien dat de etalagepop bovenaan mijn bericht bijzonder boos kijkt?)

Advertenties

Over Thomas Pannenkoek

Ik ben wie ik ben, vraag mij niet waarom.
Dit bericht werd geplaatst in filosofie en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

7 reacties op Etymologie…

  1. ieder mens plast en poept. Vandaar ook dat ieder mens er zo af en toe over praat of schrijft. Jij hebt jouw oprisping van de plas en poepfase in ieder geval waardig en volwassen ingevuld, Thomas. 🙂

  2. magz zegt:

    Ik moet ineens denken aan de ‘kakdoos’ van mijn overgrootouders op de boerderij. Die waren destijds in het bezit van zo’n authentiek houten exemplaar. Met neven en nichten deden we wel eens een wedstrijdje, degene die er het eerst in durfde te kijken was al een winnaar, maar diegene die er echt een behoefte op durfde te doen was een held!

  3. magz zegt:

    Trouwens, off topic, maar leuk om jouw fascinatie voor pas/etalagepoppen te zien. Ik heb al jaren ook een ‘zus’ in de woonkamer staan, echt waar 🙂

    • Vorig jaar heb ik op reis wat foto’s genomen van paspoppen. Niemand keek daarvan op. Als ik hier, in ons eigen Brugge, een foto durf nemen van zo’n pop, denk ik dat men binnen de minuut de politie opbelt.

      Groeten aan je zus 🙂 !

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s